Kryry

Kryry

Powierzchnia 13 km2, 1.352 mieszkańców, wieś o skupionej zabudowie dwurzędowej. Kryry są wioską założoną w okresie kolonizacji ziemi pszczyńskiej na przełomie XIII i XIV wieku. W chwili założenia były tu 24 gospodarstwa siodłocze oraz folwark wolnego sołtysa i karczma. Przez wieś prowadziło odgałęzienie szlaku Kraków - Pszczyna - Racibórz - Wrocław. Obok karczmy było myto drogowe. Ślady tego traktu, liczące dziś w sumie 3 km, miejscowi do tej pory zwą "Wielóm Drógóm".

W pierwszej poł. XIX w. ludność zbudowała własny kościółek i budynek szkolny. Erygowanie kryrskiej parafii nastąpiło jednak dopiero po stu latach. W 1994 r. oddano tu do użytku nowy obszerny obiekt szkolny, w którym mieści się podstawówka i gimnazjum.

Już w XIX w. wioska zasłynęła z czytelnictwa. Upowszechniał je miejscowy bibliofil i introligator Wawrzyniec Sinka. Za jego zachętą bracia Garusowie u schyłku XIX w. zorganizowali we wsi polską bibliotekę wiejską, jedną z pierwszych na Górnym Śląsku. Kilka lat wcześniej, na początku lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, Karol Miarka pomógł tutejszym światłym gospodarzom założyć sklep spółdzielczy, tzw. Konsum. Była to pierwsza tego rodzaju placówka na ziemi pszczyńskiej i jedna z pierwszych na Śląsku. Po kilkuletniej owocnej działalności została, jako "niebezpieczne siedlisko polskości", zlikwidowana przez władze pruskie. W połowie XIX stulecia, po uwłaszczeniu chłopów, książę pszczyński zbudował na swych kryrskich polach wzorowy folwark, który nazwano Heinrichshofem. Dziś majątek ten jest podupadły i znajduje się w rękach prywatnego dzierżawcy.

Do zabytków zalicza się kościółek parafialny, część zabudowy miejscowego folwarku, krzyże przydrożne i kapliczki.

 

Współczesny obraz wsi

 

Kod pocztowy: Mizerów 43-265

Powierzchnia wsi: 1321 ha, z tego 1051 ha użytków rolnych, pod pługiem 802 ha.

Liczba mieszkańców: 1.382 (stan na 31.12.2010 r.)

Liczba posesji: 266 (dane ze spisu z VI 2002 r)

Od 1981 r. wioska posiada wodociąg, gazociąg od 1991 r., od roku 1995 telefony.

 

Rada Sołecka:

Wojciech Brudek – sołtys, ul. Wyzwolenia 121, tel. 723 440 448

Jan Basta, Rafał Folek, Tadeusz Paździor, Sebastian Garus

 

Ochotnicza Straż Pożarna

Od roku 1952 w Kryrach działa w pełni zor¬ganizowana Ochotnicza Straż Pożarna. Pierwszym jej nabytkiem była konna sikawka przekazana przez ówczesnego przewodniczącego  Gminnej Rady Narodowej Franciszka Gałuszkę. W 1966 tutejsza jednostka otrzymała: samochód dodge z OSP Miedźna, gazik2*2, beczkowóz na 3 tys. litrów. Powyższe służyły do 1972 r. Następnie do 1983 r. jednostka posiadała wóz strażacki żuk LGM.

Komendantami (naczelnikami) od 1952 byli: Emil Gałuszka, Jan Lubecki, Stanisław Zimnol, Stanisław Sinka, Józef Lorkiewicz, Jakub Urbanek, Janusz Orlewicz, Mariusz Orlewicz. Funkcję prezesa (utworzoną w 1957 r.) kolejno pełnili: Józef Pojda, Józef Krzysteczko, Jan Gaszczyk, Jan Lubecki, Ludwik Paszyna, Piotr Polak, Janusz Orlewicz, Dariusz Koczar. Dziś kryrska OSP zrze-sza ponad 60 członków. Należy do niej 13 kobiet i ok. 20 młodzieży. Aktualnym Prezesem jest Jarosław Foks, naczelnikiem Marcin Kudła, sekretarzem Marcin Janosz , skarbnikiem Sylwia Paździor.

Tutejsze OSP mieści się od 1965 r. we własnej remizie, która powstała w czynie społecznym przy dużym wkładzie pracy ówczesnego kierownika szkoły Jozefa Czai oraz kilkunastu miejscowych społeczników.

 

Oświata

Zespół Szkolno – Przedszkolny, ul. Nierad 86, tel 212-2213

Liczba oddziałów: 8, w tym dwa przedszkolne

Liczba dzieci: 153 w podstawówce + 17 w „zerówce” + 24 w oddziale przedszkolnym. Razem 194.

Liczba nauczycieli: 14, personelu pomocniczego: 10

Dyrektorem szkoły jest Anna Antończyk.

 

Gimnazjum, ul. Nierad 86, tel. 212- 2323

Liczba oddziałów: 6

Liczba uczniów: 166

Liczba nauczycieli: 11, liczba personelu  pomocniczego: 3

 

Dyrektorem placówki od 2009 r. jest Agnieszka Ciwis

 

Życie gospodarcze

W Kryrach jest 6 sklepów, 2 pijalnie piwa, 4 warszta¬ty samochodowe, 2 zakłady fryzjerskie, 2 piekarnie, 2 warsztaty stolarskie, 1 firma transportowa, 2 zakłady usług wod.-kan., 1 zakład elektoinstalacyjny.

Byłe Państwowe Gospodarstwo Rolne dzierżawi rodzina Gruszczyków, która poza uprawą roli zajmuje się hodowlą owiec (stado ponad tysiąc sztuk). Kryry znane są z dobrze prowadzonych gospodarstw rolnych. Chowem trzody chlewnej na większą skalę zajmuje się pięciu rolników. W tzw. dziale specjalnym wyróżniają się pieczarkarnie, których w sumie jest siedem. Największa z nich prowadzi Szczepan Polok, zatrudniający ponad trzydziestu pracowników. W 2003 r. uzyskał tytuł Wojewódzkiego Mistrza Agroligi.

 

Zabytki

W katalogu zabytków wydanym przez PAN w 1961 r. wykazano 3 chałupy, 7 stodół ośmiobocznych oraz 2  sześcioboczne i czworoboczne. Ponadto zapisano tam kościół parafialny, kapliczkę przy gospodarstwie Benedykta Gruszki i Bożą Mękę obok sklepu Wojtasów.

Z kolei w urzędowym REJESTRZE ZABYTKÓW konserwatora wojewódzkiego nadal figurują wyłącznie wymienione stodoły i domy, które zresztą w międzyczasie zniknęły. Tak więc chwili obecnej na terenie wsi nie ma obiektów objętych ścisłą kontrolą i opieką konserwatora.

Niemniej opieką, poza kościółem i ww. kapliczką, należałoby objąć następujące obiekty: krzyże przydrożne oraz wybrane budynki po b. majątku książęcym.

 

Tekst Zygmunt J. Orlik